Schnellbootbunker te Den Helder

Op 1 mei 1943 werd op het hoofdkwartier van de Führer der schnellboote, op de Hogeweg 18 te Scheveningen, een vergadering belegd over de bouw van Schnellboot bunkers (SBB) in Nederland.

Aan de besprekingen namen deel een vertegenwoordiger van het OKM, de Marinebauämter Utrecht en IJmuiden alsmede officieren van de S-Bootwaffe, waaronder de Führer der Schnellboote (FDS) Rudolf Petersen zelf.

Petersen was in het bijzonder geïnteresseerd in de plannen voor een SBB in Den Helder, waar de originele planning niet voldeed en het aantal ligplaatsen van 14 tot 28 verhoogd zou moeten worden. Petersen had het geselecteerde bouwterrein bezocht, maar te klein bevonden, aangezien nauwelijks bouwmaterialen konden worden opgeslagen.

De Marinebauamt Utrecht had daarom enigszins ten zuiden ervan een nieuw bouwterrein gepland, dat aan alle vereisten beantwoordde en waar later ook gebouwen konden worden toegevoegd.

Schnellboot Kriegsabzeichen

Met de bouw zou eigenlijk onmiddellijk begonnen kunnen worden, want voor het uitbaggeren waren alle noodzakelijk machines en brandstoffen aanwezig zonder dat dit de bouw van de SBB te IJmuiden zou schaden.

De daadwerkelijke concretisering van het werk moest echter wel met machines en personeel van het bouwterrein IJmuiden worden verwezenlijkt. Waarschijnlijk zou dan in de herfst van 1943 met het gebouw, op zijn minst voor een deel begonnen kunnen worden. Echter de bodemgesteldheid was wezenlijk moeilijker in Den Helder dan in IJmuiden.

Ontwerp voor Den Helder

De bouw van twee SBB te Den Helder zou in twee fases plaatsvinden, waarbij een ijzerbehoefte van 8.000 ton moest worden verwezenlijkt. De veronderstelde verwerving van 2.000 ton ijzer per kwartaal zou geen problemen geven, zodat de eerste SBB na 1¼ jaar gereed zou kunnen zijn - echter zonder rekening te houden met vijandelijke acties of andere onverwachte gebeurtenissen. Na voltooiing van de eerste SBB zou een tweede moeten volgen.

Plannen is één maar de realiteit was anders. Tijdens het verdere verloop van 1943 was in Den Helder één SBB gepland met 24 ligplaatsen en 8 reparatieplaatsen. De bouw van een tweede SBB te Den Helder was inmiddels verworpen, doch een andere haven locatie was nog niet gekozen.

Uiteindelijk zou ook de bouw van de geplande eerste SBB te Den Helder niet plaatsvinden.

Volgens Petersen: De door de Oberbefehlhabers der Kriegsmarine bevolen uitbreiding van het aantal S-Boote, was een verhoging van het aantal ligplaatsen voor S-Boote tot 142 noodzakelijk. Als Haupteinsatzhäfen moest Den Helder door de bouw van een tweede dubbelbunker van 28 plaatsen versterkt worden.

Na de voltooiing van dit bouwprogramma konden in de Einsatzhäfen Den Helder, IJmuiden en Rotterdam in totaal 142 Schnellboote onder bunkerbescherming gestationeerd worden.

Voor Petersen was het duidelijk dat de nieuwbouw van SBB niet parallel liep met de bouw van nieuwe Schnellboote.

In de herfst van 1943 werden de S-Bootflottillen 8 en 9 naar Den Helder en IJmuiden verplaatst, zonder dat de boten bunkerbescherming genoten. In 1944 kwamen per kwartaal de 10., 12. und 13. S-Bootflottille daarbij. Voor deze eenheden ontbraken niet alleen de verbunkerde ligplaatsen maar ook de benodigde verzorgings en reparatie faciliteiten.

Binnenliggend werden de S-Boote veelal gecamoufleerd met Tarnnetze.

Op een spionage tekening van 17 april 1943 zien we dat de Schnellboote lagen in het Nieuwe Diep, de Binnenhaven en het Noordhollandskanaal. De torpedo's waren opgeslagen op fort Oostoever in de Nederlandse torpedo opslag/werkplaats uit 1939. De torpedo's werden geladen van de steiger.

Bron NIMH via Maurice Laarman

Schnellbootbunkers werden gebouwd in:

Rotterdam, Waalhaven - 16 dubbele ligplaatsen, gereed juli 1941

IJmuiden, Haringhaven - 10 dubbele ligplaatsen, gereed november 1941, gesloopt

IJmuiden, Haringhaven - 14 ligplaatsen en 4 reparatiedokken, onafgebouwd. Thans nog aanwezig

Oostende (België)

Wimereux (Boulogne- Frankrijk), Cherbourg (Frankrijk) en Le Havre (Frankrijk)

FDS

Onder het bevel van de Führer der Schnellboote (FdS) stonden alle Schnellbootflottilles. Elk flottille bestond normaliter uit 8 S-Boote en een Begleitschiff (verzorgingsschip).

De Hauptgefechtsstand van de FdS bevond zich in Scheveningen. Om de operaties op zee te leiden werd hier een speciale commandobunker gebouwd: V 149 Befehlsstand für den Führer der Schnellboote. (Baupunkt 228, baunummer 8605, ondergegraven).

Van hieruit leidde hij de operaties in het Engelse kanaal, het belangrijkste operationele gebied van de S-Boote. Naar gelang het zwaartepunt van de operaties waren er Nebenbefehlsstellen in Wimereux bij Boulogne, Cherbourg, Le Havre en Den Helder.

Voor meer gegevens over de V149: Klik hier !

Door de oprukkende geallieerden verplaatste Petersen uit veiligheids-overwegingen zijn hoofdkwartier op 19 september 1944 naar Den Helder. De locatie waar zijn staf in Den Helder gehuisvest was is niet bekend.

In de winter van 1944/45 werd een deel van de staf verplaatst na Sengwarden bij Wilhelmshaven. De FdS bevond zich aan het eind van de oorlog in Flensburg.

Kapitän zur See Rudolf Petersen

(1905-1983)

Van 20 april 1942 tot het einde van de oorlog was hij Führer der Schnellboote (FdS).

5.Schnellbootflottille

Flottillenchef was Korv.Kpt. Hermann Holzapfel (juli 1944 - mei 1945). In December 1944 vereiste een versterking van het aantal S-Boote in het Engelse Kanaal. Zo werd het 5.Schnellbootflottille, na de overname van 10 nieuwe moderne S-Boote, van Swinemünde naar Den Helder verplaatst. Van hier voerde het flotille opnieuw torpedo aanvallen uit op de geallieerde schepen en legde mijnen bij de Theems en Humber mondingen. De eigen verliezen bleven vrij klein door dat de schepen voorzien werden van extra Flak en radar. Op 6 mei 1945 werd het flottille naar Bornholm verplaatst.

Schnellboot

De Schnellboot (S-boot) was een torpedoboot van de Duitse Kriegsmarine. Deze Motortorpedoboten waren niet alleen groter als de Britse en Amerikaanse tegenhangers (MTB's) maar ook superieurder.

Ze werden ingezet tijdens nachtelijke acties in de kustwateren van Middellandse Zee, het Kanaal en de Noordzee tot de Oostzee. Ook werden ze gebruikt voor het leggen van mijnen.

Technische gegevens:

Type	S-100 vanaf 1943
Lengte	34.94 meter
Breedte	5.28 meter
Gewicht	98,91 ton (110,74 ton volbeladen)
Werf	Friedrich Lürssen / Vegesack in Bremen en Joh. Schlichting in Travemünde
Gebouwd	circa 230 stuks
Voortstuwing	3 Daimler-Benz MB 511-V 2500 PK diesels, totaal 7500 PK.
Snelheid	43.5 tot 49 knopen
Bewapening	2 torpedo's in de buizen en 2 aan dek (type G7A (533 mm) 1 x 2 cm MG 1 x 20 mm (dubbelloops) 1 x 3,7 cm Flak en later ook Bofors 40 mm
Bemanningsleden	30-32 personen

Gezonken bij Den Helder:

S 180, gebouwd 1944, in dienst 28 april 1944, gezonken 14 januari 1945 bij Texel in eigen mijnenveld.
S 191, gebouwd 1944, in dienst 5 mei 1944, Gezonken 21 maart 1945 NW van Texel door een vliegtuigbom van een Beaufighter (236. RAF-Squadron)
S 203, gebouwd 1944, in dienst 13 augustus 1944, Gezonken 21 maart 1945 NW van Texel door vliegtuigbom

In Den Helder werden 25 opvarenden van de Schnellbootflottilles begraven op de gemeentelijke begraafplaats aan de Huisduinerweg.

Begraven op:		Mützenband Schnellbootflotille
20 januari 1945	zeven van het 2./Schnellbootflotille
26 januari 1945	één van het 5./Schnellbootflotille
23 februari 1945	drie van het 5./Schnellbootflotille
3 maart 1945	één van het 2./Schnellbootflotille
24 maart 1945	zes van het 2./Schnellbootflotille
10 april 1945	zeven opvarenden van de S 176 en S 177