Fort Oostoever, Den Helder

De titel 'Fort Oostoever, een half fort' is voor de tweede maal bewaarheid. Gescheiden door het Noordhollands Kanaal vormde het samen met fort Westoever, het fort aan het Noordhollands Kanaal. Na de expansiewoede van de gemeente Den Helder om meer kaderuimte te verkrijgen werd het fort nogmaals gehalveerd.

De voormalige kielplaats 'Het Nieuwe Werk' zou op een andere locatie uitgroeien als de Rijkswerf. Deze en de Koninklijke marine zijn de economische kurk waarop Den Helder drijft.

Niet alleen de Helderse economie is tanende, ook haar forten staan onder druk. De Stichting Stelling Den Helder zou de reddende engel kunnen zijn, maar haar doelstelling om forten economisch te kunnen bedruipen gaat ten koste van de originaliteit: Restaureren heet nieuwbouw.

Fort Oostoever nog in volle glorie

Het Nieuwe Werk

De aanbesteding van de kielplaats "Het Nieuwe Werk" vond plaats op 5 september 1791 en de bouw was gereed in oktober 1792. Het werk omvatte een ingedijkte ruimte voorzien van een borstwering en had de vorm van een parralellogram, afgesloten door een schutsluis en doorsneden door een diepe gracht. Op het terrein bevonden zich naast de kielplaats vier magazijnen en smederijen met drie werkloodsen.

De voorgestelde batterij die de gehele havenmond moest bestrijken, werd echter niet gebouwd.

Eén van de voornaamste onderhoudswerken op "Het Nieuwe Werk" was zoals de naam al aangeeft het kielen van de schepen. Het schip werd langs de kielkade gelegd en ontdaan van alle ballast, waarna het op één kant werd getrokken tot de kiel boven water kwam. Hierna kon op het droge reparaties worden uitgevoerd en de huid van aangroeisels worden ontdaan.

Gedurende de Bataafse Republiek tijdens de inval der Engelsen in Noord-Holland in 1799 verwoestten de Engelse invallers veel van de opstallen op het Nieuwe Werk. Gedurende de wintermaanden van 1800-1801 werd er veel stormschade toegebracht aan de werken bij de Kielplaats. Herstelling daarvan kostte f. 27.000,-

In 1804 schijnt in de dijk, welke de schuilplaat omgaf, een infanterie- banket te zijn ingesneden en voorts enkele geschutsemplacementen te zijn opgeworpen, welke na de inlijving van het Koninkrijk Holland bij het Franse Keizerijk (oktober 1811) bewapend waren met 6 twaalfponders.

Fort Dugommier

Volgens het plan van Napoleon I tot verdediging van Den Helder en het Nieuwe Diep (vastgesteld 8 Maart 1812) zou op dit punt het linkeruiteinde van de Stelling, een verdedigingswerk (fort Dugommier) worden gebouwd, waarvan de kosten waren begroot op Fr. 300.000,- voor het aardewerk en Fr. 86.000,- voor de kazerne.

In 1812 werd de kielplaats aanmerkelijk verbeterd. Ter bestrijding van het Koegras bij een eventuele aanval uit het zuiden werden een banket en emplacementen voor geschut gebouwd. Het geheel werd gepalissadeerd met enige barrieren alsmede een bedekte weg met lunet.

Het fort kreeg de naam Dugommier, genoemd naar de in Basse-Terre (Guadaloupe) geboren Franse Generaal

Jean François Coquille-Dugommier (1736-1794)

Grote veranderingen

Bij Souverein Besluit van 28 juli 1814 kreeg het fort opnieuw zijn oorspronkelijke naam van "Het Nieuwe Werk". De huisvesting van de werklieden en hun gezinnen in in die jaren een voortdurende zorg geweest. Uit lijsten, die in 1826 opgemaakt werden, bleek o.a. dat zij woonden op het afgekeurde linieschip "Zoutman" dat als logementsschip was ingericht.

Op 17 november 1827 droeg KLTZ N.A. de Vries, onderdirecteur der marine te Willemsoord, het Nieuwe Werk van 1792 met Sassluis, installaties en gebouwen over aan het Departement van oorlog, vertegenwoordigd door de luitenant-kolonel Ingenieur W. Valter, de eerstaanwezend ingenieur van Den Helder.

De werf van het Nieuwe Werk werd niet meer gebruikt en de werkzaamheden werden voortgezet op de marinewerf "Willemsoord" (Rijkswerf geheten). Valter kreeg opdracht de Kielplaats om te bouwen tot fort, waarbij de Sassluis gemakkelijk gebruikt kon worden als inundatiesluis.

Fort Oostoever

In 1833 werd het opwerpen van een gedeelte van het fort Oostoever ter plaatse van het voormalige Nieuwe Werk aangenomen voor f 28.500,- en uitgevoerd onder het opzicht van de Kapitein Eerstaanwezend Ingenieur J.E. Duyvené en de Eerste Luitenants Ingenieur J. van der Meij en M.J. de Bruijn.

Tezamen met het fort Westoever wel aangeduid als het fort aan het Noordhollands kanaal, werd de oorspronkelijke kielplaats van 1833-1835 omgewerkt tot fort Oostoever.

Fort Oostoever diende om het Noordhollands Kanaal, de kanaaldijken en de Kooy onder vuur te houden. Ook kon men vanaf 'Oostoever' vuur uitbrengen vóór en op het fort Westoever, de Gemeenschapslinie en op de Schooterduinen. Tot aan fort Harssens kon de vijand worden beschoten.

Kruitmagazijn

2 buskruitmagazijnen

Mobilisatie

Tijdens de mobilisatie werd ter bescherming van de haven een dubbelmitrailleur van 12,7 mm tl (tegen luchtdoelen) geplaatst. Verder was van de Luchtverdedigingsgroep het 3 Pel.Lu.Mitr (3e peloton luchtdoel-mitrailleurs) bij het werk Oostoever opgesteld.

Tweede Wereldoorlog

De Duitsers namen het fort onder dezelfde naam Fort Ostufer in gebruik. Tussen 1942 en augustus 1944 werd Fort Ostufer aangeduid als Widerstandnest (W.N.) 103 M.

In 1943 werd het bemand door de 7./Marineflakabteilung 808 (7./M.Fl.A.808) en van 1944 tot 1945 door de 6./M.Fl.A.808.

Tijdens het verdere verloop van de 2e wereldoorlog werd het fort gebombardeerd op 21 juni en 15 september 1944.

Animatie van de forten met de oorspronkelijke grachten

BRV-complex HHH is gelegen op en bij de forten Oostoever (HHH 1 t/m 11)

en Westoever (HHH12 en 13).

Nr.	Baunummer	Omschrijving	Toestand 2010
HHH1		Waterreservoir	afgebroken
HHH2		Tobroek, gb	aanwezig
HHH3		Tobroek, gb	aanwezig
HHH4		Woonschuilplaats	afgebroken
HHH5		Mitrailleurkazemat	aanwezig
HHH6		Tobroek, gb	afgebroken
HHH7		Open opstelling	afgebroken
HHH8		Open opstelling	afgebroken
HHH9		Bergplaats	afgebroken
HHH10		Bergplaats	afgebroken
HHH11		Bergplaats	afgebroken
HHH12		Schuilplaats	aanwezig
HHH13		Kabelschaltstelle (telefoonpost),gb	aanwezig

Twee unieke Duitse tobruks met "dakje" (HHH 2 en 3

Duitse mitrailleurkazemat (HHH 5)

Het verval

Bij Koninklijk Besluit van 1 november 1958 (Staatsblad 503) werd het fort Oostoever opgeheven als vestingwerk.

De eigenaar, de Koninklijke Marine, verliet begin 1986 het fort i.v.m. nieuwbouwplannen en reorganisaties op het Nieuwe Haven terrein.

Het fort werd in maart 1986 voor f. 3 miljoen overgedragen aan de gemeente Den Helder en voor civiel gebruik ingericht. De gracht werd gedempt en de brug en torpedosteiger afgebroken. Op de vrijgekomen plek verschenen al snel architectuurloze bedrijfshallen. Slechts een klein gedeelte van het fort bleef op verzoek van Monumentenzorg intact, te weten twee remises, een munitiebergplaats en stukjes van de Keelgracht. Zij bevinden zich overigens in deplorabele staat.

Torpedo werkplaats

De in 1937 gebouwde torpedowerkplaats op het terreplein

Het gelukte de gemeente Den Helder niet de torpedo opslag/werkplaats te verkopen. Uiteindeliljk werd het verkocht aan de Schietsportvereniging "De Vrijheid". Eind 1999 werd het verenigingsgebouw geopend en bevinden er in het gebouw 5 schietbanen van 12 meter, 15 schietbanen tot 25 meter, 8 schietbanen van 50 meter.

Huidige situatie 2010

Fort Oostoever, voorheen de kielplaats "Het Nieuwe Werk" (gebouwd 1791-1792), was de voorloper van de later gebouwde Rijkswerf. Hier had Den Helder zijn economische 'roots' liggen. Als het afbreken van monumenten blijft doorgaan vervalt Den Helder tot het Lelystad van Noord-Holland, een cultuurloos forenzendorp, waar de toerist zijn neus voor omhoog haalt.