Fort Dirks Admiraal

de aanleg door de Fransen in de jaren 1811-1813;
de Nederlandse omvorming van het fort tot batterij in de jaren 1880-1890 en
de Duitse omvorming tot een zware luchtdoelbatterij tijdens de Tweede Wereldoorlog 1940-1945.

Deze korte opsomming leert reeds dat de geschiedenis van het fort Dirks Admiraal internationale aspecten kent en toont aan dat de bouwgeschiedenis sterk bepaald is door de militaire gebeurtenissen van het moment.

In dit artikel zullen met name de drie genoemde fasen worden besproken, terwijl ook aandacht geschonken zal worden aan veranderingen in de tussenliggende perioden. Een werk als Dirks Admiraal, waaraan 140 jaar lang ge- en verbouwd is, heeft zowel in de Nederlandse als Franse archieven een grote hoeveelheid materiaal achter gelaten.

Fort d'Ecluse

Onder leiding van vice-admiraal C.H. VerHuell werd van 1812-1813 het ontworpen fort gebouwd, waarvoor zowel gewone werklieden als 1600 gevangen genomen Spanjaarden werden gebruikt.

Het werd een gebastioneerd fort met drie bastions, zijnde het centraal, oostelijk en westelijk bastion. Verder een dubbel aarden hoorn- of kroonwerk met vleugels met twee ravelijnen, bedekten weg en reduit in de keel van het fort.

Binnen de wal van het reduit hadden de Fransen een groot rechthoekig bomvrij wachthuis geprojecteerd van baksteen. Op de begane grond had het 51 geweerschietgaten en op het open bovenplat 52 geweerschietgaten en 8 kanonschietgaten in de stenen borstwering. Aan dit bouwwerk hebben de Fransen geen uitvoering meer kunnen geven.

In 1813 was de bouw van het fort nog niet voltooid, maar werd in opdracht wegens het ontbreken van bezettingstroepen op last van vice-admiraal VerHuell op 2 december 1813 geslecht. Verder afdoende vernield op 10 februari 1814.

Fort Dirksen Admiraal

Bij Souverein Besluit kreeg het fort op 28 juli 1814 de naam Dirksen Admiraal, genoemd naar Cornelis Dirkszoon, die tijdens de 80-jarige oorlog als burgemeester van Monnickendam en belast met het bevel over de vloot de Graaf van Bossu in oktober 1573 versloeg.

1880-1882

In de jaren 1880-1882 werd ongeveer ter plaatse van het reduit van het fort Dirks Admiraal, een nieuw werk, in aansluiting aan de beide takken van de Gemeenschapslinie weg, met voorgelegen caponnière opgeworpen. Het fort zelf met zijn buitenwerken werden gedeeltelijk geslecht.

Dubbele Caponnière

Men spreekt van een dubbele caponnière als er schietgaten aan beide zijden zijn.

Het was ontworpen tot het flankeren van de gracht vóór de hoofdwal en van de buitengracht van beide takken van de Gemeenschapslinie (richting fort Erfprins en fort Westoever).

Het gebouw werd in 1882 gebouwd (Zie jaartalsteen boven de ingang).

In 1883 werden bij de caponnière twee bruggen en waltrappen gemaakt.

Normaliter werd een caponnière aangelegd in een droge gracht. De dubbele caponnière op Dirks Admiraal lag op een klein eilandje en is daarmee uniek en tot nu toe bekend de enige in Nederland.

Sedert 1972 is het een onderkomen voor de Scouting groep en Scouting band Minerva, die op zaterdag 30 oktober 1976 officieel in gebruik werd gesteld door burgemeester Mr. A.P.J. van Bruggen.

Foto december 1942

De tekening wordt binnenkort aangepast

1 = Ingang

2 = privaat (W.C.)

3 = Kanonkamers

4 = Kruitmagazijnen

5 = Gang voor ventilatie

6 = Schietgaten kanonnen

7 = Afwatering

8 = Verlichtingsramen

De caponnière was aan elke zijde bewapend met 2 kanonnen van 12 cm en diende tot het flankeren van de grachten voor de beide fasen van de hoofdwal van het bastion Dirks-Admiraal en voor de beide takken van de gemeenschap~~linie~~weg.

Het gebouw is van metselwerk gefundeerd op een paalroosterwerk waar tussen een betonlaag dik 0,40 m, aan alle zijden 0,25 m buiten de aanleg van het metselwerk uitstekende.

Met dank aan dhr. A. van de Walle

Bomvrije kazerne

Als onderdeel van deze veranderingen werd ook een bomvrije kazerne gebouwd. Het gebouw werd grotendeels gebouwd op de in 1828 aangelegde fundamenten van een toen niet gebouwd bomvrije kazerne.

Bestemming: Het gebouw is bestemd tot logies voor officieren en manschappen en bevat voorts magazijnen en remises, de laatste voor 4 kanonnen van 12 cm Kort Achterlaad (K.A.). Later werden de kanonnen niet meer in de remises opgeborgen en werden de ruimtes bestemd voor het huisvesten van manschappen.

Scherfvrije onderkomens

Tussen 1902 en 1907 werden er vier scherfvrije onderkomens gebouwd, die in Den Helder bekend staan als "paardenstallen".

(Zie scherfvrije onderkomens)

1942

Wij zien nu dat gedurende de oorlog, voor 1942, op het middengedeelte van de oude batterij van ongeveer 1882 een Duitse luchtdoelbatterij wordt gebouwd. De oude kanon-emplacementen verdwijnen en het lijkt erop dat het aardmassief nog verhoogd wordt. De bovenste verdieping van de oude onderliggende kazerne wordt gesloopt. De Duisters maakten er een symmetrisch geheel van: vier ronde open opstellingen voor de kanonnen en in het midden de vuurleidingspost, alles uitgevoerd in gewapend beton.

Deze vijf open bunkers nadat ze ondergegraven waren, zijn enige jaren geleden weer uitgegraven. Helaas te veel uit- en afgegraven.

Voor de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog: klik hier

2005

Een van de twee Duitse munitiebunkers van het type Fl 246 Munitionsauffüllraum für schwere Flakbatterie is in het voorjaar opgeknapt door de stichting “Coolditz”. Dit kon gerealiseerd worden dankzij subsidies terwijl de gemeente Den Helder de elektriciteit en de verwarming aanlegde. Het doel van de stichting is de twee ruimtes in de bunker te verhuren als oefenruimte voor bands uit Den Helder.

Op 18 mei verrichte wethouder E. Vos officiële opening van een “tienerbunker”. Het is een Duits Fa-personeelsonderkomen en is bestemd voor de doelgroep tieners tussen de elf en zestien jaar. Het initiatief en beheer zijn in handen van de welzijnsorganisatie Triton om de verveling van de Tuindorper jeugd tegen te gaan.