Fort Erfprins te Den Helder

Ook in Den Helder en het eiland Texel hebben honderden mannen en vrouwen als geïnterneerde of gevangene terecht maar ook onterecht een deel van hun leven in deze kampen doorgebracht. In afwachting van hun berechting door een Tribunaal of een bijzonder gerechtshof werden zij tewerkgesteld bij oogstvoorziening of andere verplichte werkzaamhen.

Zodoende werd Fort Erfprins van 7 juli 1945 tot maart 1948 een Bewarings- en Verblijfskamp.

Het bewakingspersoneel droeg een embleem met een weegschaal erop.

Sloop voormalig kantinegebouw "Friso"

Na drieennegentig jaar valt het doek voor de voormalige kantine op het fort Erfprins. Dit gebouw, ook wel gekscherend als spoorwegstationnetje betiteld, bood in de loop der jaren verpozing aan duizenden soldaten, onderofficieren en officieren van de vesting- en later de kustartillerie. Dankzij de inzet van horeca-ondernemer Cees Schoenmaker blijft een stukje - toch al schaarse architectuur - voor Den Helder bewaard.

Artilleriekantine op fort Erfprins omstreeks 1914.

(Ansichtkaart uitgave Jb. N. Prins, Kruisweg 175, Den Helder)

De bouw

In 1900 bouwde men voor het 4e Regiment Vesting-Artillerie een bakstenen kantine met een beschoten pannen dak, en dat allemaal voor een bedrag van " f. 13.120,- De bouw stond onder toezicht van de kapitein Eerstaanwezend-Ingenieur W.G.L. Versteeg terwijl het dagelijks opzicht was toebedeeld aan de 1ste Luitenant-Ingenieur A.E. Redelé.

Op de begane grond bevonden zich in het midden van het gebouw een bureau voor de kantinehouder, een spoelvertrek met daaronder een kelder en een buffetlokaal. Links hiervan realiseerde men een kantine voor de manschappen (14.30 x 8,40 meter) en rechts een kantine voor de onderofficieren (6,80 x 8,40 meter), met elk een eigen ingang aan de voorzijde van het gebouw. Een recreatieruimte, bestemd voor de officieren, was gesitueerd op de 1e etage en heette met een deftig woord 'officierswachtkamer' (4.00 x 8,40 meter). Deze bereikte je via de kleine deur in het midden van het gebouw en een trap. Boven de wachtkamer voor de officieren was nog een zolder.

's Zomers konden de soldaten en onderofficieren zich ophouden op de overdekte, bestraatte veranda's voor de kantine's. De officieren daarentegen genoten op het balkon een riant uitzicht over het fortterrein. Tijdens koude winterdagen konden ze zich in alle verblijven verwarmen aan de kachel die stond voor een grote schouw. De benodigde steenkolen haalde men uit de bergplaats onder het traplokaal.

Aan de noordzijde van het gebouw werd in 1903 nog een uit 1895 stammend houten gebouwtje toegevoegd dat diende als keuken voor de onderofficieren. Het diende voorheen als tijdelijk batterijstation van de evenwijdige batterij.

De kustartillerie, die in 1940 tijdens de capitulatie werd opgeheven werd na de Tweede Wereldoorlog niet meer opgericht. De Koninklijke Marine nam begin jaren '50 het fort Erfprins in gebruik. De kantine werd eerst opslagruimte, later werd het gebruikt voor de tekenafdeling van de marinekazerne Erfprins.

Toen de tekenkamer in 1989 werd verplaatst stond het gebouw leeg. Het was voorbestemd te worden gesloopt, om op de vrijgekomen locatie een nieuw onderwijsgebouw neer te zetten. Daarom pleegde de Dienst Gebouwen, Werken en Terreinen (DGW&T) geen onderhoud meer aan het gebouw. Het geheel zou begin 1992 gesloopt worden.

Behouden

Van gemeenteraadslid mevrouw R. de Haan kwam het initiatief om het historische gebouw te behouden en te verplaatsen naar een locatie elders in Den Helder. Uiteindelijk bleek horeca-exploitant Cees Schoemaker bereid te zijn dit te realiseren en het gebouw haar oorspronkelijke functie terug te geven. Hij stelde voor er een restaurant met terras van te maken aan de Weststraat/Nieuwe Kerkplein. Omdat de gemeenteraad nog geen beslissing had genomen over een geschikte lokatie voor de heropbouw moesten de Koninklijke Marine en het hoofd DGW&T toestemming geven voor uitstel van de afbraak. Die gaven ze voor maximaal een jaar.

De afbraak

Eindelijk was het dan zo ver. Op maandag 15 juli 1993 traden de eerstejaars studenten van de Hogeschool voor petroleum- en gastechnologie 'Noorder Haaks' aan om met de afbraak te beginnen: een ludieke geste in het kader van de introductieweek. Allereerst haalden ze dakpan na dakpan voorzichtig van het dak. Die werden tijdelijk in een container opgeslagen. Daarna ging de beuk erin, want de klus moest binnen één week worden geklaard. Met voorhamers werden ramen en tussenwanden kapotgeslagen. Ook het verrotte houtwerk van de kozijnen en het dak ging eraan.

Voordat kon worden begonnen met de jarenlange studie op 'Noorder Haaks' moesten de eerstejaars studenten tijdens de introductieweek bewijzen dat ze konden slopen. (© J. van Tongeren)

De houten spanten moesten met behulp van een hijskraan één voor één worden verwijderd zodat die later weer konden worden gebruikt. Ornamenten, en ook de betonnen steunblokken van de draagbalken op het terras werden in containers bewaard om uiteindelijk te worden opgeslagen aan de Weststraat.

Architectuur bewaard

Van het oorspronkelijke historische gebouw is weinig meer over. De afbraak kon niet plaatsvinden volgens de zogenaamde 'Zuiderzee-museum' methode. Daarvoor waren de houten kozijnen en het muurwerk in een te slechte staat. Tijdens de herbouw zullen grotendeels nieuwe materialen worden gebruikt. Alleen de authentieke houten spanten, ijzeren trekstangen, smeedijzeren balustrade en enkele ornamenten kunnen de nostalgie van weleer doen herleven. Als de kantine aan de Weststraat er straks weer staat is een stukje laat 19e-eeuwse architectuur voor de inwoners van Den Helder bewaard gebleven. Anno 2007: Anno 2003: Waar de restanten van de kantine zich bevinden en waar het goede voornemen is gebleven is onbekend.