Fort Westoever te Den Helder

Het fort Westoever heeft geen roemrijke historie. De bomvrije kazerne daarentegen is architectonisch gezien zeer interessant. Het gebouw werd voornamelijk gebruikt voor het opslaan van munitie en artillerie materieel. Alleen gedurende de mobilisaties van 1870, 1914-1918 en 1939 diende het daadwerkelijk voor het huisvesten van militairen.

Jaren geleden heb ik de forten West- en Oostoever de 'Poortwachters' van Den Helder genoemd.

Fort Oostoever

In de Franse plannen uit 1811 was het fort Dugommier gepland op de locatie van 'Het Nieuwe Werk' (thans het fort Oostoever). Hier zou eveneens een kazerne worden gebouwd. Het gebied van het huidige fort Westoever was oorspronkelijk slechts bedoeld als voorwerk zonder gebouwen. Bij de omwenteling in november 1813 was men echter nog niet aan de bouw van het fort Dugommier toegekomen.

Fort Westoever

Van een afzonderlijk fort Westoever is pas jaren later sprake, toen men het Groot Noord-Hollands Kanaal wilde aanleggen. Met het gereedkomen daarvan in 1825 werd een scheepsvaart verbinding met Amsterdam tot stand gebracht. En deze op haar beurt moest nu eenmaal bij de ingang worden beschermd. Vooruitlopende hierop werd in 1823 een aanvang gemaakt met het aardwerk en het graven van de grachten. Binnen het tracé werden in 1826 en 1827 twee buskruitmagazijntjes gebouwd. De huidige bomvrije kazerne in het reduit werd uiteindelijk tussen 1828-1830 gebouwd en moest huisvesting kunnen bieden aan 260 militairen. Het geheel werd in de vervolgen de jaren gecompleteerd met een fortwachterswoning en een wachtgebouw.

Tussen 1880-1882 pleegde men belangrijke herstellingen en veranderingen aan de kazerne. De twee nog aanwezige remises in de zuidwal van het reduit werden gelijktijdig gerealiseerd.

De eerdergenoemde twee buskruitmagazijntjes in de buitenwerken werden vervolgens geslecht. Het fort kreeg nadien een bewapening van 2 getrokken kanonnen van 15cm St.(aal), 4 getrokken kanonnen van 12 cm KA en 4 Coehoornmortieren. Ook veranderde de naamgeving fort Westoever in bastion Westoever.

Tweede Wereldoorlog

Tijdens de Tweede Wereldoorlog bouwden de Duitsers zuidoostelijk van de kazerne een gewapend betonnen "Kabelschaltstelle" (telefoonbunker). Verder werd een gemetselde schuil(gang)bunker gebouwd.

Deze unieke werken dienen beiden bewaard te worden.

Electriciteitscentrale

In 1956 richtte men de kazerne in als dieselcentrale waarvoor acht dieselaggregaten werden opgesteld. Verder werden in enkele ruimten tussenmuren gemaakt. Mede om die reden werd bij Koninklijk Besluit van 1 november 1958 (Staatsblad 503) het fort opgeheven als verdedigingswerk.

Dhr H. van der Veen start één van acht aanwezige Stork-Thomassen diesels op

(foto: Monumentendag 12 september 2009)

Van 1950 tot 1974 had de Koninklijke Marine op het fortterrein een pistoolschietbaan ingericht.

Toen in 1972 Basculebrug werd vervangen door de huidige Burgemeester Visserbrug en eveneens de N250 werd gereconstrueerd, bleek het gevaar voor afzwaaiers te groot. De schietbaan werd nadien opgeheven.

De westelijk gelegen enveloppe verdween halverwege de 80'er jaren door het bouwen van huizen als gevolg van het uitbreidingsplan 'Boatex'. Vanaf 1982 zijn de gronden ten zuiden van de kazerne in het bezit van de gemeente Den Helder. Deze op haar beurt verhuurde de op het terrein aanwezige loodsen en voormalige telefoonbunker aan particuliere bedrijven.

Tot 1 oktober 1992 fungeerde de kazerne als diesel-/pieklastcentrale. Dankzij het tot dan gepleegde onderhoud door DGW&T bevindt de kazerne zich in goede staat. Domeinen maakte vervolgens bekend dat het fort niet meer benodigd was voor defensiedoeleinden.

Werkervaringsproject Stichting Herstelling Den Helder

Het werkervaringsproject Stichting Herstelling Den Helder gaat gestaag door met het opknappen van het inwendige van de bomvrije kazerne (1828-1830). De werkzaamheden aan de twee aanwezige remises (1880-1882) zijn inmiddels afgerond. Inwendig werd nieuw pleisterwerk aangebracht en werden de railsen en houten schuifdeuren van de nissen vervangen. Verder is er voor de toekomstige bezoekers een buitenterras aangelegd en zijn er picknickbanken gemaakt.

Tijdens de Open Monumentendag (11 september 2004) droeg gedeputeerde mevrouw drs. Rinske Kruisinga namens de provincie vier kanonnen over aan de Stichting Stelling Den Helder. De kanonnen waren afkomstig uit een provinciaal depôt in Heerhugowaard. Daar lagen ze al enige jaren, nadat ze uit de berm langs het Noord-Hollandskanaal waren getrokken. De kanonnen zijn rond 1850 geproduceerd in het Belgische Luik en waren oorspronkelijk bestemd voor de Nederlandse oorlogsschepen. Voor dat doel zijn ze echter nooit gebruikt omdat men nadien besloot om over te schakelen van ‘voorladers’ op ‘achterladers’. Ze waren ingegraven in de berm langs het Noord-Hollandskanaal en dienden als meerpaal voor binnenvaart schepen. Twee van de vier kanonnen krijgen een plaats op fort Westoever. Aan de hand van originele tekeningen zal Stichting Herstelling de houten afuiten op historisch verantwoorde wijze namaken en monteren.

Huidige indeling van het bomvrije gebouw

1 t/m 9 Traforuimte

10 Machinehal

11 Schakelkamer

11a en 11b Kast

12 Bureau

13 portaal

14 Bergruimte

15 Binnenplaats

16 Magazijn

17 Binnenplaats

18 Pompkamer

19 Binnenplaats

20 W.C.

21 Berging

22 Opslagruimte

Loodsen worden afgebroken

De firma Kruk uit Beverwijk is in de laatste week van februari 2004 aangevangen met de afbraak van de 3 loodsen (1901) ten zuiden van de bomvrijekazerne.

Januari 2010

De gemeente Den Helder, eigenaar van het fort Westoever, heeft het Rijksmonument thans in de verhuur. Het idee is om van het verdedigingswerk, dat door de Stichting Herstelling Den Helder de laatste jaren is opgeknapt, een publiekstrekker te maken.

Huwelijk

Op 8 juni 2011 werd in de officierskamer van de bomvrije kazerne het huwelijk gesloten tussen Bianca van der Veen en Simon de Vries.

De loodsen gezien vanuit de lucht (50'er jaren)

De loodsen gezien vanuit het zuiden (oktober 1994).